غزال زیاری- بیش از ۵۰۰۰ روز است که مریخنورد کنجکاوی در سطح سیاره سرخ میچرخد و در جستجوی شواهدی از آب و حیات، از مریخ عکاسی میکند. این بدین معناست که این مریخنورد، بیش از پنج هزار طلوع و غروب خورشید را در افق مایل به قرمز مریخ تماشا کرده تا به جستجویش برای یافتن شواهدی از حیات ادامه دهد.
قرار بر این بود که این مریخنورد تنها دو سال کار کند، اما حالا این ماموریت بیش از ۱۴ سال پس از فرود روی مریخ در آگوست ۲۰۱۲، همچنان با قدرت ادامه دارد. در طول این مدت، مریخنورد طوفانهای گرد و غبار متعددی را پشت سر گذاشته و بیش از ۱۰۰۰ متر از یک کوه بالا رفته است.
این مریخنورد همچنان از ۱۷ دوربینش برای گرفتن صدها عکس در هر روز مریخی (سُل) استفاده میکند و در مجموع بیش از ۷۸۰هزار عکس به زمین فرستاده تا دانشمندان آنها را تحلیل کنند و کنترلکنندگان ماموریت درباره اقدامات بعدی مریخنورد تصمیم بگیرند. حالا و به افتخار پنج هزارمین روز ماموریت این مریخنورد، ده تا از عجیبترین و شگفتانگیزترین عکسهایی که کنکجاوی به زمین فرستاده منتشر شده است:
۱ – سل (روز مریخی) ۵۴۸ اُم: کوه شارپ در افق
این عکس در روز ۱۹ فوریه سال ۲۰۱۴، یک سال ونیم بعد از فرود کنجکاوی روی سطح مریخ، ثبت شده. آن زمان دانشمندان امیدوار بودند که مریخنورد بتواند به پایه کوه ۵.۵ کیلومتری برسد تا زمین آن منطقه را کاوش کند. اما سالها بعد، کنجکاوی از آن هدف فراتر رفت و حدود ۸۰۰ متر به داخل کوهپایهها رفت و بیش از ۳۸ کیلومتر از نقطه فرودش فاصله گرفت و در طول مسیر بررسیهای مهمی انجام داد.
۲- روز ۹۵۶ اُم: آسمان آبی در مریخ
کنجکاوی برای اولین بار در ۱۵ آوریل ۲۰۱۵ عکسی رنگی از غروب خورشید در مریخ گرفت و آسمان آبی درخشانی را قبل از اینکه خورشید پشت کوههای مهآلود دوردست پنهان شود، ثبت کرد. به گفته ناسا، آسمان مریخ معمولاً زرد یا نارنجی است و ذرات ریز گرد و غبار در جو، این نور قرمز و زرد را در آسمان پخش میکنند. البته میزان گرد و غبار به نحوی است که مقداری نور آبی میتواند از آن عبور کند، در نتیجه بیشتر نور آسمان نزدیک خورشید، آبی است و وقتی خورشید در پایین افق قرار دارد، بسیار آشکارتر است.
۳- سل ۱۱۲۸ اُم: سلفی کنجکاوی در تپه نامیب
کنجکاوی، در طول ماموریتش سلفیهای متعدد گرفته؛ هرچند که فرآیندش پیچیدهتر از ژست گرفتن جلوی دوربین است. این سلفی از ۵۷ تصویر جداگانه که در ۱۹ ژانویه ۲۰۱۶ و با دوربین متصل به بازوی رباتیکش گرفته شده، ساخته شده. در اینجا، کنجکاوی کنار تپه نامیب، یکی از تپههای شنی تاریک زیادی که در مریخ وجود دارند، ایستاده. کنجکاوی با چرخهایش روی این تپه خط کشید تا دانشمندان ببینند شنهای مریخ چطور حرکت میکنند.
۴- سل ۱۸۱۹ اُم: اثر انگشت در گرد و غبار
مریخ غبارآلود است و گرد و غبار مایل به قرمز به جو کشیده شده و در بیشتر سطح سیاره پخش میشود. به همین خاطر تشخیص مواد موجود روی سطح مریخ، تنها با نگاه کردن به آنها کار سختی است. در ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۷، کنجکاوی گرد و غبار روی یک سنگ را پاک کرد و تصویری ثبت کرد تا زمینشناسان آن را با سنگهای روی زمین مقایسه کنند.
آنها با بررسی رنگ ارغوانی مایل به قرمز بر این باورند که این سنگ، هماتیت ریزدانه است که با مواد معدنی کلسیم سولفات شکافته شده. این بدان معناست که شاید زیر پوشش غبارآلود مریخ، به مراتب رنگارنگتر باشد. دانشمندان بعد از آن هم مواد یاقوتمانندی را در سنگهای مریخی کشف کردهاند.
۵- سل ۳۴۶۶ اُم: در اسرار آمیز
در ۷ می ۲۰۲۲، کنجکاوی عکس عجیبی را به زمین فرستاد که یک در کوچک حکشده در یک صخره به نظر میرسد. شاید تصور کنید که آدمفضاییهای کوچک، بعد از قدم زدن روی سطح مریخ، از این در وارد منازلشان میشوند؛ اما این در ورودی به خانه مریخیها نیست.
طبق گفته ناسا، شکل جعبهای این دهانه حدودا یک متری، ناشی از تقاطع شکستگیهای عمودی با لایههای افقی سنگ است. صخره کاملا شکسته شده و تکه سنگ بزرگی در نزدیکیاش قابل مشاهده است.
۶- سل ۳۷۲۴ اُم: پَر رنگینکمانی در آسمان
در ۲۷ ژانویه ۲۰۲۳ درست بعد از غروب خورشید، کنجکاوی این عکس را از یک ابر درخشان در شب که بالاتر از بیشتر ابرهای دیگر، در جو مریخ تشکیل شده بود، ثبت کرد. ابرها در مریخ کمیاب هستند، ولی این ابر کاملا خاص است؛ از آنجا که در ارتفاع به مراتب بالاتری است، سردتر است و همین باعث میشود که دانشمندان فکر کنند که به جای یخ آب، از دیاکسید کربن (یخشک) ساخته شده است.
رنگهای رنگینکمانی ابر نشان میدهد که ذرات یخ تشکیلدهنده ابر، همگی اندازههای مشابهی دارند؛ بدین معنا که ابر دقیقا در زمان عکس تشکیل شده است.
۷- سل ۳۷۲۵ اُم: کنجکاوی «کاکائو» پیدا میکند
یک روز بعد از تماشای ابرها، کنجکاوی یک شهابسنگ از جنس آهن-نیکل به اندازه حدود سی سانتیمتر پیدا کرد. این شهابسنگ که «کاکائو» نام گرفت، یکی از معدود شهابسنگهایی است که کنجکاوی از آن عکاسی کرده.
مریخنورد بخشی از کاکائو را با لیزر هدف قرار داد و بخار آزاد شده از آن را اندازهگیری کرد تا مواد سازندهاش را شناسایی کند. از آنجا که مریخ در مقایسه با زمین سرد و خشک است، شهابسنگها بیشتر از زمین روی سطحش دوام میآورند و سرنخهایی درباره چگونگی تغییر جو مریخ در طول زمان ارائه میدهند. شهابسنگهای آهنی بزرگی که در مریخ کشف شدهاند نشان میدهند که این سیاره روزگاری جو متراکمتری نسبت به امروز داشته.
۸- سل ۴۲۰۸ اُم: کشف شگفتانگیز بلور گوگرد خالص
در ژوئن ۲۰۲۴، کنجکاوی ناخواسته، در هنگام عبور از روی یک سنگ، آن را خرد کرد؛ داخل سنگ، یک سورپرایز زرد و بیبو متشکل از بلورهای کمیاب گوگرد خالص بود.
گرچه مریخ مواد معدنی گوگردی زیادی مثل سولفات دارد، ولی این اولین باری بود که گوگرد خالص در مریخ پیدا شد. قطعات بلور حدود ۱۲.۷ سانتیمتر عرض دارند. روی کره زمین، گوگرد خالص از فعالیتهای آتشفشانی و هیدروترمال به همراه سایر فرآیندهای زمینشناسی تشکیل میشود ولی هنوز مشخص نیست که این بلورها چگونه در مریخ تشکیل شدهاند.
۹- سل ۱۸۲ اُم تا ۴۲۶۳ اُم: تمام ۴۲ نمونه حفاری
کنجکاوی تاکنون ۴۲ نمونه سنگ را با استفاده از یک مته کوچک متصل به بازوی رباتیکش جمعآوری و تحلیل کرده.
مته سنگ را پودر میکند و نمونههای سنگ به ابزارهای علمی کنجکاوی منتقل میشوند تا ترکیب شیمیاییاش اندازهگیری شود. محل نمونهبرداری با دقت انتخاب میشود؛ چرا که مریخنورد با توجه به میزان محدود کاپهایش، میتواند تعداد محدودی نمونهگیری انجام دهد. این تصویر موزائیکی تنوع چشمگیر موادی که کنجکاوی از آنها نمونهبرداری کرده، نشان میدهد.
۱۰- سل ۴۶۷۱ اُم: کاوش تار عنکبوتهای مریخی
پژوهشگران شیفته سازههای زمینشناسی بزرگی مثل «تار عنکبوتهای» سنگی روی سطح مریخ که قبلاً توسط فضاپیماهای در حال گردش به دور سیاره دیده شده بود، هستند. کنجکاوی در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۵ از آنها بازدید کرد و این عکس را از پستی و بلندیهای کمارتفاعی به نام باکورک گرفت. این پستی و بلندیها، از مواد معدنی سختشدهای که با نفوذ آب به داخل سنگ ترکخورده رسوب کردهاند، ساخته شدهاند که بعد از میلیاردها سال فرسایش، سنگهای نرمتر اطراف آنها را ساییده است.
البته کاوشهای کنجکاوی در سطح مریخ، همچنان ادامه دارد و حالا به دنبال شواهد بیشتری است تا نشان دهد مریخ روزگاری آب و شیمی لازم برای احتمالاً پشتیبانی از حیات باستانی میکروبی را داشته است.
منبع: livescience
۲۲۷۲۲۷
